Wydarzenie

1.08.2016

Żydzi w Powstaniu Warszawskim

fot. Stefan Bałuk, Godzina "W" 1 sierpnia 1944 r. / domena publiczna

1 sierpnia 1944 roku o godz. 17 rozpoczęło się Powstanie Warszawskie. Do walki z Niemcami przystąpiło ponad 36 tysięcy żołnierzy Armii Krajowej oraz liczące po kilkaset osób oddziały Armii Ludowej, Narodowych Sił Zbrojnych i innych formacji. Wśród nich byli także Żydzi, którym udało się uniknąć Zagłady. Do przystąpienia do walki wzywał ich ukrywający się w Warszawie Icchak Cukierman, jeden z dowódców Żydowskiej Organizacji Bojowej. Jego apel został też opublikowany w polskiej prasie konspiracyjnej.  W oddziałach Armii Ludowej powstał samodzielny pluton Żydowskiej Organizacji Bojowej, w którym znaleźli się powstańcy z warszawskiego getta: oprócz Icchaka Cukiermana m.in. także Marek Edelman, Symcha Ratajzer, Cywia Lubetkim, Sara Biderman. Żydzi walczyli również w oddziałach Armii Krajowej i innych formacji – byli to więźniowie uwolnieni z Gęsiówki i Umschlagplatzu, a także pojedynczy ochotnicy, jak uciekinier z Treblinki Samuel Willenberg, który wstąpił do batalionu AK „Ruczaj”. Niektórzy z żydowskich powstańców, wśród nich Jan Szelubski, za swoje męstwo zostali uhonorowani najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym Virtuti Militari.

Wielu Żydów znalazło się w służbach pomocniczych, zwłaszcza medycznych, wspierając personel powstańczych szpitali, jak ocalała z warszawskiego getta Adina Blady-Szwajger. Roman Born-Bornstein pełnił funkcję szefa służby sanitarnej IV Rejonu Obwodu AK Śródmieście. Wśród sanitariuszek i łączniczek było wiele żydowskich dziewcząt, jak Alicja Zipper ze sztabu „Montera”, zaś żydowscy chłopcy przenosili meldunki.

W oddziałach bojowych znalazło się przynajmniej kilkuset Żydów ukrywających się w Warszawie. Wielu z nich, nie ujawniając swojej tożsamości, walczyło w powstaniu pod przybranymi nazwiskami. Nigdy się nie dowiemy, ilu ich było i ilu poległo. Groby żydowskich uczestników Powstania Warszawskiego znajdują się zarówno na cmentarzu przy ulicy Okopowej, jak i wojskowym na Powązkach.

31.07.2016