Rocznice i święta

2.08.2018

Bunt w Treblince

fot. Żydowski Instytut Historyczny

2 sierpnia 1943 roku w ośrodku zagłady w Treblince wybuchł bunt przygotowany przez grupę konspiracyjną, w skład której wchodziło między innymi kilku wojskowych umiejących posługiwać się bronią. Zaatakowano strażników i podpalono budynki obozowe. Głównym celem było sforsowanie ogrodzenia i ucieczka do lasu.


Z obozu udało się wydostać ok. 300 spośród 850 więźniów, jednak większość z nich została zabita w trakcie pościgu. Wojnę przeżyło około 70 osób, wśród nich pochodzący z Warszawy Jankiel Wiernik, autor obszernej relacji na temat systemu funkcjonowania Treblinki II (Rok w Treblince) i częstochowianin Samuel Willenberg, który opisał swoje przeżycia we wspomnieniach Bunt w Treblince.

Ośrodek zagłady Treblinka II zaczął działać 23 lipca 1942 roku. Był  trzecim – obok Bełżca i Sobiboru – centrum natychmiastowej zagłady uruchomionym w ramach Akcji Reinhard, której celem było wymordowanie Żydów z Generalnego Gubernatorstwa. Usytuowano go wśród lasów, obok istniejącego już wcześniej karnego obozu pracy Treblinka I i nieopodal linii kolejowej Warszawa-Białystok, co umożliwiało transport dużej liczby ludzi. Przywożonych tu Żydów kierowano bezpośrednio do komór gazowych, gdzie byli zabijani spalinami z silnika dieslowskiego. Tylko nielicznych tymczasowo pozostawiano przy życiu. Zatrudniano ich w przy czyszczeniu wagonów i komór gazowych, paleniu i grzebaniu zwłok oraz segregowaniu rzeczy pozostałych po zamordowanych. Właśnie wśród tej grupy więźniów zrodziła się myśl o zbrojnym oporze i zbiorowej ucieczce.

Wkrótce po buncie więźniów ośrodek zagłady Treblinka II został zlikwidowany. Ostatni transport Żydów z Białegostoku zamordowano tam 19 sierpnia 1943 r. Później wszystkie budynki rozebrano a teren zaorano, urządzając na miejscu gospodarstwo rolne, na którym osadzono byłego ukraińskiego strażnika obozowego. W ciągu zaledwie jednego roku w Treblince zamordowano ponad 800 tysięcy Żydów, głównie z dystryktu warszawskiego, radomskiego oraz Okręgu Białystok, wśród nich ponad 250 tysięcy więźniów getta warszawskiego.

Bunt w Treblince nie był jedyny – do podobnych wystąpień doszło także w innych ośrodkach zagłady – w Sobiborze 14 października 1943 roku, a w Auschwitz-Birkenau 7 października 1944 roku.

Więcej na temat obozu w Treblince przeczytasz na Wirtualnym Sztetlu >>

02.08.2017