Wystawy

18.05 – 30.09.2013

Listy do tych, co daleko

Fot. ze zbiorów YIVO Institute for Jewish Research

Audiowizualna instalacja "Listy do tych co daleko", wystawiana okresie od maja do września 2013, oparta była na zachowanych w zbiorach YIVO Institute for Jewish Research amatorskich filmach z lat 20. i 30. kręconych przez Żydów ze Stanów Zjednoczonych, którzy odwiedzali rodzinne miejscowości w Polsce. Filmując z myślą o pokazaniu bliskim po powrocie do domu, utrwalali krewnych i znajomych w ich codziennym otoczeniu, chwytając wyjątkowe momenty, poruszające emocje i pozwalające być jednocześnie "tam" i "teraz".


Oprócz radości ze spotkania, ich filmy dobrze oddają autonomię i bogactwo żydowskiego życia w międzywojennej Polsce – szereg działających wówczas nawet w najmniejszych miejscowościach organizacji szkolnych, młodzieżowych, samopomocowych i kulturalnych. Tą szerszą społeczną panoramę widać szczególnie w filmach kręconych przez przedstawicieli amerykańskich ziomkostw, organizacji zrzeszających imigrantów z tej samej miejscowości, które często starały się organizować wsparcie finansowe dla swych dawnych wspólnot w Polsce.

Sięgający po amatorskie filmy żydowskich podróżników kilkadziesiąt lat później budapesztański filmowiec i artysta wideo Péter Forgács oraz nowojorski zespół The Klezmatics, przepisują te „wizualne pocztówki”, filtrując je przez swoją artystyczną wrażliwość i praktykę, z myślą o nowym adresacie – odwiedzającym muzeum widzu na progu XXI wieku. Warszawa, Wilno, Łódź, Kałuszyn, Kamionka, Kolbuszowa, Nowogródek, Oszmiana, Kraków, Kurów – filmowe plenery z przeszłości, stają się miejscami akcji, która choć zarejestrowana w przeszłości, ponownie rozgrywa się w przestrzeni galerii.

Podobnie jak twórcy filmów, którzy szczególnie chętnie kierowali swe kamery na krewnych i znajomych, Forgács zainteresowany jest przede wszystkim zachowaniem ludzi, ich spojrzeniami, gestami, wzajemnymi relacjami. Wybiera kadry, wycina fragmenty, które następnie odtwarza w różnym tempie i rozbija na fryzowe kompozycje. Parafrazując filmowców amatorów, którzy dopiero po powrocie do domu, podczas projekcji, dzielili się wrażeniami, Forgács zgrywa obraz z dźwiękowym komentarzem. Jego trzon stanowi specjalnie skomponowana do instalacji muzyka The Klemzatics łącząca tradycyjne żydowskie motywy z nastrojową, prostą, niekiedy minimalistyczną formą. Muzyce towarzyszą cytaty ze wspomnień i utworów literackich, które poddają trop i ogniskują uwagę widza.

Artykuł Marjorie Backman na temat wystawy, opublikowany w The Wall Street Journal.

Wystawa na świecie

Kolejne odsłony wystawy „Listy do tych, co daleko” miały do tej pory miejsce w:

  • Museum of the City of New York w Nowym Jorku, 22.10.2014–22.03.2015,
  • The Contemporary Jewish Museum w San Francisco, 24.02.2015–24.05.2015.  

 

12.05.2013