Miasteczko (1648–1772)

W XVII i XVIII wieku Żydzi zaludnili prawie całą Rzeczpospolitą. Szczególnie licznie osiedlili się na południowo-wschodnich obszarach państwa, gdzie właściciele rozległych dóbr chętnie oddawali dzierżawy karczem i młynów w ręce żydowskie. Ta sytuacja wywołała niechęć miejscowej ludności do arendarzy jako szlacheckich przedstawicieli i znalazła krwawy epilog podczas powstania Chmielnickiego w 1648 roku. Traumatyczne wydarzenia, upamiętnione przez naocznego świadka Natana Hanowera, na zawsze wryły się w żydowską świadomość. Po nich nastąpił okres odbudowy i na wyludnionych terenach z powrotem pojawiły się imponujące barokowe synagogi oraz cmentarze z bogato zdobionymi macewami.

Galerię Miasteczko rozpoczyna opowieść o siedemnastowiecznych wojnach. Jednak wątkiem przewodnim jest życie codzienne Żydów w prywatnych włościach na tle szerokiej panoramy Rzeczypospolitej. Skupiało się ono wokół rynku i synagogi. Umowną przestrzeń bożnicy przykrywa rekonstrukcja malowanego sklepienia z drewnianej synagogi w Gwoźdźcu. Została ona wykonana przez międzynarodowy zespół ekspertów i wolontariuszy,  posługujących się tradycyjnymi materiałami, narzędziami i technikami. W umownej przestrzeni domu zwiedzający zapozna się z relacjami rodzinnymi i sąsiedzkimi, natomiast w karczmie i w kościele przyjrzy się stosunkom żydowsko - chrześcijańskim. Czas w galerii Miasteczko zatrzymał się. Galeria jest z jednej strony dopełnieniem nowożytnej Rzeczypospolitej, z drugiej zaś zapowiedzią porozbiorowej nowoczesności.

Opiekun naukowy galerii: prof. Adam Teller (Brown University w Nowym Jorku) – do marca 2010 r.

Za sfinansowanie oraz realizację procesu projektowania i produkcji wystawy stałej odpowiadało Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Powstanie wystawy było możliwe dzięki wsparciu darczyńców z całego świata.