Research

05.05.2013

„Ciągle po kole”

fot. Muzeum Historii Żydów Polskich

Autor: Anka Grupińska

Wydawca: Czarne, Wołowiec 2013

Ilość stron 296

Patron wydania: Muzeum Historii Żydów Polskich

Ciągle po kole to zapis rozmów na temat życia w getcie i powstania w kwietniu 1943 r., które Anka Grupińska w latach 1985–2000 przeprowadziła z żołnierzami żydowskimi: Markiem Edelmanem, Szmuelem Ronem, Maszą Glajtman Putermilch, Pniną Grynszpan-Frymer, Aronem Karmimem, Lubą Gawisar, Adiną Blady Szwajgier, Haliną (Chajką) Bełchatowską, Bronkiem Szpiglem i Kazikiem Ratajzerem. To wyjątkowy dokument zawierający historię mówioną czasu Zagłady.

Ty o miłości mówisz.
Nie, nie o miłości. Tak, o miłości. O różnych sprawach mówię. Nie tylko o getcie. O wszystkim. Trzeba umieć wskoczyć jeszcze raz na dach. Zawsze. Gdyby nie ona i jeszcze dwie dziewczyny, to ja bym tego wszystkiego nie zrobił. One mnie pchały: dalej, dalej! One potrafiły tak jak ja myśleć o życiu innego człowieka. Leży ci tu facet i umiera. One chcą go ratować. Ale trzeba się zaangażować. A zaangażować się – to jest ryzyko. Ryzyko, którego takie dwudziestopięcioletnie dziewczyny nie umieją podjąć. Potrzebowałyby pistoletów. Ja się nie bałem zaangażowania, a one to podchwyciły. I za rok, pół roku były takie same. I już byliśmy razem. Bo to wszystko, to jest to samo. Ten jeden dzisiaj, to jest te czterysta tysięcy wtedy. A ty nie jesteś w stanie w to wszystko wejść, we mnie wejść. Bo nie chcesz.
Rzeczywiście, nie jestem w stanie… Jesteś już bardzo zmęczony?
Nie. Mogę umrzeć…

(fragment rozmowy z Markiem Edelmanem)

Anka Grupińska jest pisarką, dziennikarką, reportażystką, współautorką wystaw, autorką i koordynatorką projektów historii mówionej. Współpracowała z pismami podziemnymi, była współzałożycielką i wydawczynią poznańskiego „Czasu Kultury”. W 1991 roku ukazała się jej książka Po kole. Rozmowy z żydowskimi żołnierzami, wznowiona w zmienionej wersji w roku 2000 pod tytułem Ciągle po kole. Rozmowy z żołnierzami getta warszawskiego. Opublikowała też m.in. książki Najtrudniej jest spotkać Lilit. Opowieści chasydzkich kobiet, Odczytanie listy. Opowieści o powstańcach żydowskich i Buntownicy. Polskie lata 70. i 80.

05.05.2013