Koncert ambientowy Olgi Anny Markowskiej do filmu "Dybuk" z 1937 roku

Podczas finisażu wystawy "Moc słów" zaprezentowany zostanie projekt muzyczno-filmowy Olgi Anny Markowskiej, przygotowany we współpracy z Festiwalem Up To Date. Artystka wykona premierową kompozycję ambientową stworzoną specjalnie na to wydarzenie. Utwór, napisany na wiolonczelę, cytrę oraz elektronikę, towarzyszyć będzie projekcji filmu "Dybuk" (1937) w reżyserii Michała Waszyńskiego – jednego z najważniejszych dzieł kina jidysz. Podczas koncertu film będzie pokazany z polskimi napisami.

Zdjęcia:

Fot. D. Visnjic
Fot. M. Jaźwiecki / Muzeum Historii Żydów Polskich
Kadr z filmu "Dybuk"
Kadr z filmu "Dybuk"
Olga Anna Markowska. Fot. M. Majer

Nowa warstwa dźwiękowa, wykonywana na żywo, wprowadzi współczesną interpretację do klasycznego filmu, podkreślając jego tematykę pamięci, duchowości i relacji międzyludzkich. Twórczość Olgi Anny Markowskiej, łącząca ambient, minimalizm, muzykę dawną i elementy awangardy, koncentruje się na zagadnieniach tożsamości oraz relacji człowieka z naturą.

Wydarzenie powstaje we współpracy z Festiwalem Up To Date – białostockim festiwalem muzyki elektronicznej, który od 2010 roku prezentuje najciekawsze zjawiska współczesnej sceny i podkreśla znaczenie dialogu między dziedzictwem kulturowym a współczesnymi praktykami dźwiękowymi.

"Dybuk" (jid. "Der dibek") to polski melodramat filmowy z 1937 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego, oparty na dramacie Salomona Zeinwela Rapaporta pod tym samym tytułem. Jest to pełnometrażowy film nagrany całkowicie w języku jidysz, wyświetlony z polskimi napisami. Uznany za jeden z najwybitniejszych filmów żydowskich wyprodukowanych w Polsce oraz za jeden z najlepszych w historii kina filmów w języku jidysz.

O fabule filmu:

Dwaj młodzi przyjaciele, Nissen i Sender, ślubują sobie, że jeśli ich dzieci będą odmiennej płci, połączy je węzeł małżeński. Senderowi rodzi się córka Lea, a Nissenowi syn Chonen. Przy porodzie umiera matka Lei, a powracający z podróży Nissen ginie w nurtach rzeki. Mija 18 lat. Sender wzbogaca się i zapomina o dawnym ślubowaniu, chce wydać Leę za bogatego Żyda. Przypadek sprawia, że w domu Sendera pojawia się Chonen, który zakochuje się z wzajemnością w Lei. Gdy Sender dowiaduje się, że Chonen jest synem Nissena jest zrozpaczony, nie zamierza jednak dotrzymać złożonej przed laty przysięgi...

Fabuła filmu zaczerpnięta została ze sztuki scenicznej Sz. An-skiego (był to pseudonim Salomona Zeinwela Rapaporta) "Dybuk. Misterium na pograniczu dwóch światów". An-ski napisał ją pod wpływem ekspedycji badawczych na Wołyń i Podole, podczas których dokumentował religijne obrzędy i żydowski folklor.

Film zrealizowany w języku jidisz z myślą o widowni żydowskiej. W drugiej połowie lat trzydziestych w Polsce powstało 9 filmów żydowskich, m.in. "Judeł grał na skrzypcach", "Mateczka", "List do matki". "Dybuk" wyróżnia się spośród nich wybitnymi walorami artystycznymi i jest powszechnie uważany za najlepszy z nich.

Olga Anna Markowska (ur. 1993, Polska) – interdyscyplinarna artystka, kompozytorka i multiinstrumentalistka, której twórczość bada pamięć, tożsamość oraz relację człowieka z naturą. Jej praktyka dźwiękowa łączy ambient, muzykę dawną, minimalizm i awangardę, często zestawiając elektroniczne faktury z akustycznymi instrumentami, takimi jak wiolonczela czy cytra. Głęboko zakorzeniona zarówno w dźwięku, jak i obrazie, pracuje w wielu mediach, aby komunikować złożone stany emocjonalne i wielowarstwowe atmosfery.

Markowska otrzymała klasyczne wykształcenie wiolonczelowe w Państwowej Szkole Muzycznej w Łomży, a następnie studiowała Intermedia na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Jej solowe wydawnictwa, w tym EP Thrills (2024, Kanu Kanu Recordings) oraz debiutancki album ISKRA (2025, Miasmah), zgłębiają zagadnienia czasu, pamięci emocjonalnej i subtelnych dźwiękowych konturów miejsca. Wcześniej współtworzyła eksperymentalny duet Teufelsberg, z którym wydała EP Uncomfortably Close (2021, SKAN Records), a także kontynuuje współpracę z artystami takimi jak Piotr Kaliński (Hatti Vatti), Stefan Wesołowski, Olgierd Dokalski (kIRk) oraz z zespołem KYMATIC. Komponowała również muzykę do instalacji oraz krótkometrażowych filmów fabularnych i dokumentalnych, w tym do Koka (2024) oraz In Heaven and on Earth (2023), a także regularnie uczestniczy w projektach kompilacyjnych o charakterze charytatywnym i konceptualnym.

Markowska prezentowała swoją twórczość w całej Europie, zarówno w kontekstach muzycznych, jak i wizualnych, m.in. podczas Rheinsberger Musiktage zu Pfingsten (DE), Electrum Up to Date Festival (PL), Unsound (PL), Mi-So (Berlin, DE), a także na wystawach w Copenhagen Photo Festival (DK), Galerii Arsenał (PL) oraz Theaterhaus Stuttgart (DE). Brała udział w rezydencjach artystycznych w Musikakademie Rheinsberg (2024, DE), Cratoule Les Musarts (2024, FR) oraz w Centrum Rzeźby Polskiej (2020, PL).

Up To Date Festival to jeden z najważniejszych festiwali muzyki elektronicznej, który od 2010 roku odbywa się w Białymstoku – sercu północno wschodniej Polski. Od 17 lat ekipa UTDF nie ustaje w bezkompromisowych poszukiwaniach najciekawszych zjawisk muzycznych i nie boi się odważnych decyzji programowych. Podlaski festiwal znany jest także ze swojego głębokiego zakorzenienia w tkankę miejską, wspierania lokalnych inicjatyw oraz odwagi w podejmowaniu realnych działań na rzecz drugiego człowieka i zrównoważonego rozwoju.

W ciągu półtorej dekady zorganizowano setki wydarzeń pod szyldem Up To Date Festival. W samym Białymstoku wystąpiło wielu wspaniałych Artystów i Artystek z całego świata – zarówno legend, jak i twórców przesuwających granice gatunkowe. Powstał specjalnie zaprojektowany Pozdro Techno Sound System, a publiczność mogła przeżyć wyjątkowe chwile podczas kilkudziesięciu Salonów Ambientu – jednej z wizytówek UTDF.

Na przestrzeni lat festiwal odbywał się m.in. w powojennych magazynach przy ul. Węglowej, na parkingach podziemnych Stadionu Miejskiego w Białymstoku, rozwinął swoje dywany w Pałacu Branickich oraz korzystał z możliwości sceny Opery i Filharmonii Podlaskiej. W 2023 roku ekipa festiwalu zorganizowała edycję "Secret Location", której miejsce utrzymywano w tajemnicy aż do rozpoczęcia wydarzenia. Było to nawiązanie do serii imprez organizowanych przed laty przez UTDF w formule secret location, oddających hołd niezależnym imprezom rave.

Informacja o dostępności wydarzenia

Audytorium (poziom 1)

Brak progów i barier architektonicznych.
Dostęp schodami lub windą. Schody oznaczone kontrastowo; uchwyty z opisami w alfabecie Braille’a.
469 miejsc siedzących, w tym 3 miejsca na wózki w pierwszym rzędzie; pochylnia prowadząca na scenę.
Stanowiskowa pętla indukcyjna.
Na poziomie 0 (dostęp windą): możliwość bezpłatnego wypożyczenia słuchawek wygłuszających.
W pobliżu: toaleta dostępna, z systemem przywoławczym i przewijakiem; oznaczenia wypukłe i w alfabecie Braille’a.

Koncert towarzyszy wystawie czasowej "Moc słów. O językach żydowskich".

Kuratorka programu muzycznego: Małgorzata Gąsiorowska.

Kuratorka programu filmowego: Justyna Gawełko.

Logotypy organizatorów, partnerów, sponsorów wystawy czasowej Moc słów.

Projekt jest finansowany z projektu "Żydowskie Dziedzictwo Kulturowe".

Logotypy Funduszy Norweskich, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum POLIN. Na dole napis: wspólnie działamy na rzecz bardziej zielonej, demokratycznej i odpornej Europy.