Edukacja

Relacja: „Polacy w roli świadków Zagłady"

fot. Muzeum Historii Żydów Polskich

W dniach 9-11 maja 2013 r. w audytorium muzeum miał miejsce przegląd polskiego kina holokaustowego – „Polacy w roli świadków Zagłady". Było to chronologiczne spojrzenie na polską kinematografię dotyczącą Holokaustu powstałą po 1989 roku i próba zaobserwowania zmian w obrazowaniu Zagłady i konceptualizacji Polaków w roli świadków poprzez porównanie wybranych dzieł filmowych.

Polska kinematografia od początku próbowała podejmować tematykę Zagłady, natomiast przed upadkiem komunizmu było to bardzo zależne od kontekstu politycznego. Odmienność filmów zrealizowanych po 1989 roku od tych powstałych w trakcie PRL jest znacząca. Obrazy poświęcone Zagładzie nakręcone w wolnej Polsce są uczciwsze, a zarazem bardziej gorzkie, trudniejsze do zaakceptowania od wcześniejszych projektów. To nowe kino porusza tematy, o których Polacy często nie chcą mówić, nie chcą pamiętać. Ważne jest powracanie do tematyki Holokaustu i przyglądanie się różnym postawom Polaków wobec Zagłady – od ratowania życia i pomocy, przez obojętność, po przyzwolenie na zbrodnię a nawet kolaborację.

Przegląd otworzyły etyczne, retrospektywne rozważania o „świadectwie” w „Dekalogu VIII" Krzysztofa Kieślowskiego. Historia dotycząca Zagłady staje się tu pretekstem do uniwersalnych rozważań o kłamstwie. „Jeszcze tylko ten las" w reżyserii Jana Łomnickiego ukazał złożoność stosunku Polaków do Żydów – tego zakorzenionego od lat oraz tego zmienionego przez wojenne wydarzenia. Inspirowane opowiadaniem Tadeusza Borowskiego „Pożegnanie z Marią" Filipa Zylbera na przykładzie historii miłosnej głównych bohaterów przypomniał, że w obliczu wielkiego zagrożenia człowiek gotowy jest na wszystko. Adaptacja niezwykłego opowiadania Jerzego Andrzejewskiego – „Wielki tydzień" w reżyserii Andrzej Wajdy, ukazała trud i złożoność sytuacji ratowania Żydów przez Polaków prezentując ewolucję postaw bohaterów. Oparty na motywach reportażu Hanny Krall „Ta z Hamburga", ostatni film przeglądu – „Daleko od okna" Jana Jakuba Kolskiego przedstawił dramatyczną historię ratowania żydowskiej kobiety przez bezdzietne małżeństwo.

Podsumowaniem przeglądu była debata z udziałem dr Iwony Kurz, dr Joanny Preizner i dr. Bartosza Kwiecińskiego prowadzona przez red. Jacka Rakowieckiego.

09.05.2013