Spacer

Relacja: Spacer śladami bohaterów „Zdążyć przed Panem Bogiem”

Dziękujemy wszystkim uczestnikom spaceru: przewodnikom, nauczycielom, warszawiakom i gościom z zagranicy za wspólne przejście trasy śladami książki „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Gościem specjalnym spaceru była autorka książki, Hanna Krall, której dziękujemy w sposób szczególny za spędzony z nami czas.

Trasa spaceru opierała się na wspomnieniach zawartych w wywiadzie-rzece, który pisarka przeprowadziła z Markiem Edelmanem w latach 70. Hanna Krall rozpoczęła spacer od słów: „Jest to bardzo miłe uczucie, że moja książka się przydaje. Chciałabym, aby opowiadali Państwo uczniom o tych postaciach, które pojawiają się w mojej książce, a o których młodzież nie dowie się z podręczników”.

Spacer rozpoczął się w holu głównym muzeum. Trasa prowadziła Traktem Pamięci Męczeństwa i Walki Żydów – ulicami: Zamenhofa, Lewartowskiego, Miłą, Dubois, Stawki i Dziką. Zatrzymywaliśmy się przy Pomniku Bohaterów Getta autorstwa Natana Rapoporta, pomniku poświęconemu Szmulowi Zygielbojmowi, przy pomniku zbudowanym na ruinach bunkra przy ulicy Miłej 18, przy poszczególnych tablicach pamięci wzdłuż Traktu Męczeństwa i Walki Żydów, a także przy pomniku Umschlagplatz oraz zaznaczonej granicy getta warszawskiego przy ulicy Dzikiej.

Uczestnicy byli poruszeni, mogąc usłyszeć osobiste wspomnienia i refleksje pisarki, wspominającej czasy powstawania książki i odwiedzania muranowskich miejsc pamięci w latach 70. i 80.

Pod wschodnią ścianą pomnika Bohaterów Getta, Hanna Krall opowiedziała przejmującą historię Poli Lifszyc, młodej dziewczyny, która w czasie likwidacji getta w ’42 roku biegła za kolumną ludzi pędzonych na Umschlagplatz. W kolumnie była jej matka, a Polę Lifszyc narzeczony podwiózł jeszcze rykszą, aby mogła dopędzić wywożonych i wsiąść z matką do wagonu. „Bardzo proszę Państwa żebyście pamiętali o Poli Lifszyc” poprosiła Hanna Krall uczestników spaceru.

W miejscu bunkra przy ulicy Miłej 18 Hanna Krall zacytowała obszerny fragment opisujący wydarzenia 8 maja 1943 r. - ostatnie chwile życia ukrywających się w bunkrze powstańców z Żydowskiej Organizacji Bojowej. Autorka opowiedziała w jaki sposób upamiętniała to miejsce: „Tutaj co roku przychodziliśmy z Markiem Edelmanem, to znaczy od kiedy go poznałam, od ’72 roku (…) Przynosiłam znicz (…) on nad tym zniczem coś mówił, mówił w jidysz, ja nie rozumiałam, pytałam – co Ty mówisz? On mówił, że: oni zginęli i dlaczego on żyje, a ja mówię: no właśnie po to żyjesz żebyś mógł teraz zapalić znicz (..) Ja co roku kupowałam ten znicz przez całe dziesięciolecia”.

Przy pomniku Umschlagplatz autorka pokazała nam miejsce bramy, przy której Marek Edelman stał podczas akcji likwidacyjnej w getcie warszawskim (22.07.1942 – 8.09.2942) i przypomniała historie ludzi, między innymi historię Adiny Blady-Szwajger. Był to bardzo poruszający moment. Uczestnicy spaceru porównywali swoje wspomnienia związane z terenem Umschlagplatzu, który został upamiętniony dopiero w 1988 r.

Bardzo prosimy o kontakt osobę, która nagrała świadectwo Hanny Krall na dyktafon. Chcielibyśmy spisać fragment spaceru, który nie znalazł się na naszym zapisie; kontakt: zmioduszewska@jewishmuseum.org.pl.

Wszystkich uczestników spaceru zapraszamy do muzeum po odbiór gratisowego biletu uprawniającego do wycieczki z przewodnikiem oraz zwiedzania wystawy czasowej.

Zapraszamy również do składania wpisów w Księdze Pamiątkowej.

Cykl spacerów śladami poetów i bohaterów będzie kontynuowany. Więcej informacji już wkrótce.

Realizacja projektu możliwa dzięki wsparciu:

15.10.2013