Rocznice i święta

23.07.2017

75. rocznica samobójczej śmierci Adama Czerniakowa

Adam CzerniakówAdam CzerniakówAdam CzerniakówAdam CzerniakówAdam CzerniakówAdam CzerniakówAdam CzerniakówAdam Czerniaków
fot. Muzeum Historii Żydów Polskich

Adam Czerniaków – inżynier, działacz żydowskich związków rzemieślniczych, senator RP (1931–1935), radny m. st. Warszawy, wiceprzewodniczący Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Warszawie (do 1939 r.). 23 września 1939 r. został przez prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego mianowany prezesem gminy. 04 października 1939 r. Niemcy nakazali mu objąć stanowisko przewodniczącego Judenratu, które piastował do chwili popełnienia samobójstwa w dniu 23 lipca 1942 roku.


Tak o samobójstwie Czerniakowa pisała Mary Berg:

"24 lipca 1942 prezes Gminy, Adam Czerniaków, popełnił samobójstwo. Zrobił to ostatniej nocy, 23 lipca. Nie mógł znieść swego okropnego brzemienia. Zgodnie z wiadomościami, jakie tu do nas docierają, uczynił ten tragiczny krok, gdy Niemcy zażądali podwyższenia kontyngentu deportowanych. Nie widział innego wyjścia, jak tylko opuszczenie tego potwornego świata. Jego najbliżsi współpracownicy, którzy widzieli go na krótko przed śmiercią, mówią, że do końca wykazywał wielką odwagę i energię. Gmina wybrała nowego prezesa, aby zastąpił Czerniakowa. Został nim stary Lichtenbaum, ojciec inżyniera Lichtenbauma, kierownika biura budownictwa Gminy. Dziś przywieziono na Pawiak nową grupę zakładników spośród członków Rady Starszych. Szeryński znów stoi na czele policji getta, choć w lutym był aresztowany przez Niemców. Znaczna grupa Żydów uciekła na „aryjską” stronę mimo wzmocnionych straży. Mówi się, że uzbrojona jednostka żydowskiego podziemia zlikwidowała posterunek niemieckiej żandarmerii w pobliżu jednej z bram, umożliwiając ucieczkę dużej grupie Żydów."

Berg M., Dziennik z getta warszawskiego, Warszawa 1983.

Samobójcza śmierć Czerniakowa wzbudziła wiele kontrowersji wśród mieszkańców getta. Jego współpracownicy uważali ją za przejaw odwagi osobistej, działacze podziemia – za przejaw słabości. Piętnowano go również za odmowę wezwania do oporu zbrojnego przeciwko nazistom.

Swoje przeżycia oraz wydarzenia z życia getta warszawskiego opisywał w dzienniku, który ukazał się po raz pierwszy drukiem w języku polskim (języku oryginału) w „Biuletynie Żydowskiego Instytutu Historycznego” (1972, nr 3–4), a następnie w 1983 r. w postaci książki.

Więcej o postaci Adama Czerniakowa przeczytać można w portalu Wirtualny Sztetl >>

18.07.2017