Patronat POLIN
Premiera: 31.07.2020

Bomby i myszy – poruszająca opowieść o życiu w warszawskim getcie

Na betonowej powierzchni stoi książka "Bomby i myszy". W tle frgament starego budynku.
fot. Wydawnictwo Oficyna 21

"Bomby i myszy" autorstwa Miny Tomkiewicz to jedna z najbardziej poruszających książek o życiu w warszawskim getcie – dzięki wydaniu izraelskiemu (1955) i amerykańskiemu (1970) należy od dawna do światowego kanonu literatury Zagłady.

  • Premiera książki 31 lipca

Po polsku, a więc w wersji oryginalnej, ukazała się dotąd tylko raz – w Londynie w roku 1966. Z powodu cenzury przez długie lata nie miała szans trafić do czytelników w ojczyźnie Autorki. Wznowione polskie wydanie ukazuje się nakładem Wydawnictwa Oficyna 21.

Warszawa, wiosna 1939 roku. Dwudziestoparoletnia Nata, świeżo upieczona absolwentka prawa pochodząca z jednej z najzamożniejszych rodzin w Dzielnicy Północnej, zaczyna właśnie planować przyszłość u boku dobrze zapowiadającego się adwokata. Wydaje się, że nikt i nic nie może stanąć jej na drodze do szczęścia. Ale w ciągu zaledwie kilku miesięcy wszystkie dalekosiężne projekty Naty obracają się wniwecz. Jej świat nagle kurczy się do granic wyznaczonych murami getta. Na jej oczach ginie bezpowrotnie drogie jej sercu miasto, rozpadają się więzi między ludźmi, rozsypują się ideały, znikają bliscy. Nata podejmuje heroiczną walkę – nie tylko o życie, ale i o zachowanie godności…

Henryk Grynberg pisał przed laty o książce Tomkiewicz następująco: 

"Powieść Bomby i myszy to w literaturze polskiej rzadkość… Jest to najbardziej mieszczańska polska powieść. Przede wszystkim dlatego, że jest żydowska. Wśród słabego polskiego mieszczaństwa tylko Żydzi stanowili byt i kulturę w ilości i jakości wystarczającej na epopeję mieszczańską…

Autorka nie musi uciekać się do metafor, była Żydówką-mieszczanką, była w getcie warszawskim od początku od końca, widziała wszystko… Jej warszawskie getto ukazane jest od wewnątrz i nieco z góry, z pozycji wyższej warstwy społecznej, to cały europejski mieszczański świat z jego drobnymi wadami i równie drobnymi zaletami – mały świat w obliczu wielkiej klęski. 

Bo klęska warszawskiego mieszczaństwa żydowskiego była klęską całej epoki mieszczańskiej kultury… W warszawskim getcie zawaliły się wszystkie główne filary tej kultury: przyzwoitość, praworządność, rozsądek, nawet bogactwo… Bomby i myszy są powieścią uniwersalną.

Mogą ujrzeć się w niej i dzisiejsi ambitni biznesmeni niemieccy, francuscy kwietyści, angielscy parlamentarzyści, i amerykańskie damy z charytatywnych organizacji, dusigrosze i myśliciele, intelektualiści i pięknoduchy, romantycy i racjonaliści – powieść ukazuje, jak łatwo może wysunąć im się z rąk szklana kula ziemska, którą manipulują, jakby była ich wyłączną własnością. Książka w zasadzie nie oskarża nikogo. Winni są po trochu wszyscy".

Mina Tomkiewicz (1917-1975) – polska pisarka i publicystka. Tuż przed wybuchem II wojny światowej ukończyła prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Niemal cała jej rodzina zginęła podczas powstania w getcie. W 1943 roku wraz z czteroletnim dzieckiem trafiła do obozu koncentracyjnego w Bergen-Belsen. W 1945 roku, po wyzwoleniu obozu przez wojsko brytyjskie, wyemigrowała do Palestyny. Od 1964 roku mieszkała na stałe w Londynie, publikując artykuły, felietony i reportaże w prasie angielskiej, amerykańskiej i izraelskiej. 


Patronat honorowy nad książką objęło Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.