Dlaczego niektóre filmy czy książki o Zagładzie zdobywają ogromną popularność, mimo że upraszczają lub zniekształcają historię? Jeśli chcesz lepiej rozpoznawać mechanizmy działania kultury popularnej i rozwijać narzędzia krytycznej analizy tekstów kultury, zapisz się na kurs w ramach Letniej Szkoły Otwartej.

Na sierpniowy kurs online zapraszamy nauczycielki i nauczycieli, metodyków i metodyczki nauczania oraz osoby pracujące w edukacji nieformalnej.

Podczas zajęć przyjrzymy się językowi popkultury, mitologizacji historii oraz emocjom związanym z odbiorem opowieści o Zagładzie. Punktem wyjścia do rozmowy będzie książka "Black Friday. O kiczu i innych nadużyciach w pisaniu o Zagładzie" Jacka Leociaka i Marty Tomczok. Zastanowimy się, jak współcześnie opowiada się o przeszłości i jak rozmawiać o tych narracjach z młodzieżą.

Przyjrzymy się fascynacji Zagładą i zastanowimy, jakim celom mówienie o historii służy współcześnie. Poznamy narzędzia krytycznej analizy tekstów tzw. kanonu oraz porozmawiamy o emocjach, które wspierają konfrontację z trudną przeszłością.

Terminy warsztatów w ramach sierpniowej edycji Letniej Szkoły Otwartej

3 sierpnia (poniedziałek), ZAPISZ SIĘ

• 10:00-11:30, Mitologie Zagłady, czyli o pocieszycielskiej roli kiczu w filmach (na przykładzie „Liście Schindlera” i nie tylko)
  Prowadzenie: prof. Marta Tomczok, Uniwersytet Śląski
  
  W czasie wykładu zostanie omówione zjawisko kiczu holokaustowego w filmie fabularnym po 1989 roku ze szczególnym uwzględnieniem „Listy Schindlera”, jej kontekstów historyczno-kulturowych i oddziaływania na współczesną kulturę filmową w Polsce i zagranicą. Kicz holokaustowy wydaje się zjawiskiem historycznie negatywnym czy wręcz jałowym, jednocześnie jednak ze względu na silne oddziaływanie na odbiorców staje się potencjalnie ożywczy i doceniany nie tylko przez uczestników samej kultury, ale także przez środowiska eksperckie. Wykład pokaże różnorodne uwikłania zjawiska kiczu w style odbioru, "Listę Schindlera" traktując jako przypadek modelowy.
   
• 11:45-12:45, Wywiad historii mówionej: Zagłada a doświadczenie biograficzne
  Prowadzenie: Józef Markiewicz, Muzeum POLIN
  
  Podczas spotkania przyjrzymy się specyfice ustnych świadectw o przeszłości prezentujących doświadczenie Zagłady, które nagrywane są w formie wideo w ramach programu historii mówionej Muzeum POLIN. Porozmawiamy o tym, w jaki sposób można interpretować źródła wywołane i czym różnią się od źródeł zastanych (pisanych). Zastanowimy się gdzie szukać źródeł ich autentyczności – biorąc pod uwagę okoliczności powstawania opowieści autobiograficznej, która przekazywana jest w trakcie wywiadu: dialogu pomiędzy badaczem i świadkiem historii, szerszego kontekstu społecznego oraz motywacji rozmówców
   

4 sierpnia (wtorek), ZAPISZ SIĘ

• 10:00-11:30, Patriotyzm na czas po zaborach i okupacji. Jak w wolnej Polsce uczyć miłości do Ojczyzny? Wprowadzenie
  Prowadzenie: dr Aleksandra Korczak
  
  Znaczna część literatury patriotycznej obecnej w szkolnym kanonie wyrasta z doświadczeń XIX wieku i czasów niewoli narodowej. Współczesnym uczniom często trudno przeżywać te teksty w sposób autentyczny, bo nie sposób odnieść ich do własnego doświadczenia. Przeanalizujemy związki między patriotyzmem, szkolną narracją i estetyką kiczu, poddamy wybrane utwory literackie krytycznej refleksji, a następnie wykorzystamy jako materiał do rekonceptualizacji fenomenu przywiązania do ojczyzny.
   
• 11:45-12:45, Patriotyzm na czas po zaborach i okupacji. Jak w wolnej Polsce uczyć miłości do Ojczyzny? Część metodyczna
  Prowadzenie: dr Aleksandra Korczak
  
  Czy Twoi uczniowie i uczennice chcą po ukończeniu szkoły pozostać w Polsce? Czy kiedykolwiek pojawiła się na lekcjach okazja, by o tym porozmawiać? W natłoku nowych wyzwań edukacyjnych patriotyzm jako zagadnienie wychowawcze bywa spychany na dalszy plan. W zestawieniu z dyskusjami o AI czy wpływie mediów społecznościowych na mózgi nastolatków kwestia wychowania patriotycznego może się wydawać nieaktualną, kiczowatą lub oczywistą. Czy rzeczywiście tak jest? Rozstrzygnijmy to wspólnie.
   

5 sierpnia (środa), ZAPISZ SIĘ

• 10:00-11:30, O kiczu i innych nadużyciach w pisaniu o Zagładzie
  Prowadzenie: prof. Jacek Leociak, Instytut Badań Literackich PAN
  
  Jeszcze w czasie dokonywania się Zagłady i tuż po niej wyłoniło się fundamentalne pytanie: jak można o tym pisać i czy w ogóle język, literatura jest w stanie wyrazić to doświadczenie. Po dziesięcioleciach badania Zagłady jako wydarzenie historycznego, po próbach opisania doświadczenia Zagłady w perspektywie psychologicznej, społecznej, kulturowej, filozoficznej, a także teologicznej — wypada zadać inne pytanie: czy manipulacje, zniekształcenia, nadużycia i kicz w pisaniu o Zagładzie są nieuniknione? Czy literatura eksploatujące emocje, ekscytacje, wątki romansowe, sensacyjne czy makabryczne pomaga w podejmowaniu prób rozumienia Zagłady? Dlaczego boimy się braku happy endu w zagładowych opowieściach? Dlaczego tak powszechna jest potrzeba „dobrego zakończenia”? Te wątki postaram się podjąć w wykładzie.
   
• 11:45-12:45, Bez prostych zakończeń. Jak uczyć o prawach człowieka, kiedy historie są trudne?
  Prowadzenie: Katarzyna Salejko, Amnesty International
  
  Podczas spotkania opowiemy o działalności Amnesty International i o tym, jak organizacja podejmuje w edukacji prawa człowieka trudne tematy: przemoc, niesprawiedliwość, dyskryminację i naruszenia praw, które nie zawsze mają „happy end”. Przyjrzymy się temu, jak mówić o nich odpowiedzialnie, dostosowując treści do wieku i gotowości osób uczących się, a jednocześnie nie odbierać nadziei, pokazywać sprawczość, solidarność i konkretne działania możliwe do podjęcia w szkole.
   

6 sierpnia (czwartek), ZAPISZ SIĘ

• 10:00-11:30, Spojrzenie Leontiona. Fascynacja cierpieniem, przemoc wizualna i etyka obrazu w sztuce Zagłady
  Prowadzenie: prof. Mateusz Skrzeczkowski, Uniwersytet SWPS
  
  Wychodząc od platońskiej figury Leontiona oraz teorii fotografii obozowej, wykład podejmuje problem głęboko zakorzenionej w kulturze fascynacji widokiem cierpienia. Analizuje on etyczne ryzyko związane z epatowaniem obrazami Szoa i mimowolnym powielaniem spojrzenia dawnego oprawcy. Autor pokazuje, jak krytyczne strategie artystyczne działają na rzecz sprawiedliwości, dążą do ochrony ofiar przed przemocowym wzrokiem widza, przy jednoczesnym przywróceniu samym obrazom statusu autentycznego świadectwa.
   
• 11:45-12:45, Między fascynacją a empatią: różne oblicza traumy w kontekście obcowania z tematyką Zagłady
  Prowadzenie: Anita Borkowska, Muzeum POLIN
  
  W czasie spotkania poruszymy temat emocjonalnych i psychologicznych konsekwencji kontaktu z przedstawieniami cierpienia obecnymi w edukacji o Zagładzie. Punktem wyjścia będzie pytanie o to, jak prowadzić odbiorców od fascynacji obrazem przemocy ku empatycznemu i odpowiedzialnemu rozumieniu doświadczeń ofiar. Omówione zostaną metody wspierania refleksyjnego odbioru trudnych treści oraz praktyki pomagające edukatorom i edukatorkom dbać o własne zasoby podczas pracy z tematami traumy i pamięci.
   

7 sierpnia (piątek), ZAPISZ SIĘ

• 10:00-11:30, Ja i my w historii: jak obraz siebie kształtuje obraz naszej przeszłości?
  Prowadzenie: dr Maria Babińska, Université Libre de Bruxelles
  
  Podczas wykładu przyjrzymy się psychologicznym mechanizmom łączącym tożsamość grupową z postrzeganiem historii. Zostanie pokazane, w jaki sposób historia oraz tożsamość indywidualna i zbiorowa wzajemnie na siebie oddziałują: jak przeszłe doświadczenia kształtują współczesne tożsamości i jak te tożsamości wpływają na interpretacje historii i zbiorowych traum. Szczególna uwaga zostanie poświęcona procesom selektywnej akceptacji lub odrzucania narracji historycznych oraz ich konsekwencjom dla pamięci zbiorowej i relacji międzygrupowych, w tym temu, jak konkurujące narracje podtrzymują podziały między grupami lub mogą stać się podstawą dialogu i pojednania. Omówiona zostanie także rola czynników indywidualnych, w tym to, jak obraz samego siebie wpływa na sposób, w jaki postrzegamy moralną przeszłość własnej grupy.
   
• 11:45-12:45, Edukacja oparta na empatii jako fundament rozmowy o trudnej historii
  Prowadzenie: Dominika Cieślikowska
  
  Wystąpienie będzie poświęcone roli wychowania i edukacji w budowaniu zasobów osobistych oraz społecznych, które pozwalają młodym ludziom mierzyć się w szerszej perspektywie z trudnymi tematami historycznymi i współczesnymi wyzwaniami społecznymi.

Przy wsparciu Conference on Jewish Material Claims Against Germany. Wspierane przez Federalne Ministerstwo Finansów Niemiec.