Rocznica śmierci Szymona An-skiego
Któż dziś nie kojarzy tytułu jednego z najpopularniejszych dramatów żydowskiej sceny teatralnej zatytułowanego "Dybuk"? Sztuka pod oryginalnym tytułem: "Cwiszn cwej weltyn" (pol.: „Na pograniczu dwóch światów”) wyszła z pod pióra jednego z najciekawszych przedstawicieli świeckiej inteligencji żydowskiej przełomu XIX i XX wieku – Szymona An-skiego. Dzisiaj obchodzimy rocznicę jego śmierci.
Szlojme Zangwił Rapoport urodził się w 1863 r. w Tradycyjnej rodzinie żydowskiej i podobnie jak wielu Żydów jego pokolenia przeszedł trudną i skomplikowaną drogę wyjścia z tradycyjnego świata wschodnioeuropejskich Żydów do grupy żydowsko-rosyjskiej, świeckiej inteligencji.
Szymon An-ski był człowiekiem nietuzinkowym. Szerokość horyzontów i otwartość na wyzwania nowoczesnego świata szły u niego w parze z głębokim poszanowaniem i zrozumieniem dla świata tradycyjnej kultury żydowskiej. Był pisarzem (pisał po rosyjsku i w jidysz), nauczycielem, ojcem etnografii wschodnioeuropejskich Żydów ale także w jakimś sensie politykiem, badaczem, działaczem społecznym a nawet górnikiem.
Bogate doświadczenia życiowe i niespożyta energia oraz miejsce wśród najznakomitszych umysłów środowiska żydowskiej inteligencji w Rosji wiązały się dla An-skiego z jasnym poczuciem misji i odpowiedzialności za przyszłość wspólnoty żydowskiej wschodnioeuropejskich Żydów. Poza działalnością literacką podejmował on także kroki w celu ochrony żydowskiego dziedzictwa kulturowego, organizując słynną wyprawę folklorystyczną na Podole i Wołyń w 1911 r. Zgromadzone podczas jej trwania materiały miały stać się osnową przyszłego muzeum żydowskiego w Rosji.
Współdziałał aktywnie w szeregu żydowskich towarzystw naukowych, których celem była konsolidacja wspólnot żydowskich i pomoc w zrozumieniu zarówno miejsca Żydów we współczesnym świecie jak i zachowanie i ochrona żydowskiego dziedzictwa z poprzednich epok.
Po kilkuletniej emigracji wynikającej z jego politycznych związków z rosyjskim narodnictwem, wrócił do kraju w 1905 r. i aktywnie zaangażował się w działalność rewolucyjną. Stronił jednak od przypisywania go do konkretnej partii politycznej, choć spod jego pióra wyszedł tekst hymnu Bundu (Di szwue).
Pierwsza wojna światowa ujawniła silny instynkt społecznikowski An-skiego. Jego zaangażowanie w działalność komitetów ratunkowych przyniosło poza realnym, ludzkim wymiarem udzielanej pomocy także szereg ważnych tekstów, w tym publikowany w kilku językach dziennik ("Zagłada Galicji"), w którym opisał tragedię wojny i ludzkie dramaty z nią związane.
Porewolucyjna Rosja nie wzbudzała zaufania An-skiego. Schorowany przeniósł się do Warszawy. Nie odczekał warszawskiej premiery "Dybuka", która miała miejsce w grudniu 1920 r., zmarł 8 listopada 1920 r. Pochowany został na cmentarzu przy ul. Okopowej w Warszawie, gdzie dziś podziwiać można wspólne mauzoleum trzech pisarzy (An-skiego, Pereca i Dinezona).
Tytuł najbardziej znanego tekstu An-skiego "Na pograniczu dwóch światów" doskonale symbolizuje jego życie, zawieszone między wspólnotą żydowską i nie-żydowską, między nowoczesną świecką tożsamością rosyjskich Żydów i światem żydowskich tradycji, religijności i ludowej kultury.