300. rocznica urodzin Gaona z Wilna

W świecie religijnych podziałów, jakie dotknęły wspólnoty żydowskie w osiemnastowiecznej Europie, Wielki Gaon Wileński odgrywał jedną z najważniejszych ról będąc przywódcą przeciwników rodzącego się chasydyzmu i jednym z oponentów haskali, ruchu żydowskiego oświecenia.

Eliasz ben Salomon Zalman - rycina
Copyrights
fot. The Yivo Institute for Jewish Research's Exhibt Mattityahu Strashun, 1817-1885 / domena publiczna

Elijahu ben Szlomo Zalman zwany Eiaszem, Gaonem z Wilna, Elijahu z Wilna czy określany akronimem HAGRA, urodził się według tradycji 23 kwietnia 1720 roku.

Legendy mówią o jego niezwykłych zdolnościach do nauki. To one otworzyły przed tym wybitnym żydowskim uczonym drogę do stania się liderem tradycyjnej społeczności żydowskiej i umożliwiły osiągnięcie pozycji jednego z głównych oponentów ruchu chasydzkiego w Europie.

Gaon wywodził się z rodziny rabinackiej i otrzymał gruntowne wykształcenie religijne. Już w młodym wieku zasłynął jako znawca Talmudu i kabalista. Po podróży do Austrii i Niemczech osiadł w Wilnie gdzie zajmował się studiami religijnymi i praktycznymi. Interesował się astronomią, zoologią, geometrią i botaniką, a także medycyną i geografią uznając je dla istotne w procesie zrozumienia Tory.

W analizie tekstów religijnych zastosował, w odróżnieniu od innych żydowskich uczonych, metodę filologiczną dzięki czemu uznawany jest za twórcę krytyki talmudycznej.  Program takich studiów realizował z grupą uczniów w szkole założonej przez niego w Wilnie w 1780 roku. Gaon zasłyną szczególnie jako duchowy przeciwnik ruchu chasydzkiego.

Od lat 60 XVIII wieku głosił argumenty za odrzuceniem chasydyzmu i wykluczeniem Żydów hołdujących nowemu wówczas ruchowi mistycznemu, uznając chasydyzm za herezję. W 1772 r. uczony wypowiedział otwartą wojnę zwolennikom chasydyzmu, a Wilno stało się tym samym ośrodkiem żydowskiego tradycjonalizmu i religijnego konserwatyzmu i kojarzono je z pojęciem misnagdim  (przeciwników).

Gaon zmarł w 1797 w Wilnie. Jego śmierć, nie położyła jednak kresu legendy jakiej bohaterem stał się jeszcze za życie. Jeszcze w XIX wieku pisano o nim wiele i chętnie, stał się bowiem centralną postacią i legendarnym przewodnikiem dla żydowskiego środowiska konserwatywnego.

300. rocznica urodzin Gaona z Wilna

23.04.2020 - 23.04.2020