W ostatniej w tym sezonie Czytelni POLIN poznamy książkę "Mińskie getto. Świadectwo oporu". Z Aleksandrem Smolarem, synem autora książki, rozmawiać będzie Anna Arno. Książka w tłumaczeniu Sergiusza Kowalskiego ukazała się nakładem Wydawnictwa Austeria.

Książka Hersza Smolara przybliża wciąż słabo rozpoznany rozdział historii Zagłady: dzieje żydowskiego oporu. Dzięki inicjatywie podziemia w getcie mińskim około 10000 ludzi z getta zostało uratowanych w oddziałach partyzanckich w otaczających Mińsk lasach.

"Uderza fakt, że Żydzi musieli pokonać swój lęk przed Stalinem, aby przeciwstawić się Hitlerowi – pisze amerykański historyk Timothy Snyder – To człowiek z zewnątrz, polski żydowski komunista Hersz Smolar, przekonał ludzi w Mińsku, że muszą zorganizować ruch oporu natychmiast, a nie czekać na rozkaz z Moskwy".

"To była jedna z najważniejszych książek mojego życia – pisze o książce ojca Aleksander Smolar. – Nie dlatego, że ma jakieś szczególne walory literackie – chociaż jest dobrze napisana. Jest dokumentem, świadectwem czasów Zagłady. Jest również świadectwem dzielności, bohaterstwa zbiorowego i bohaterstwa konkretnych ludzi, które mój ojciec pieczołowicie wydobywał z własnej i innych pamięci".

Wspomnienia Hersza Smolara, Fun Minsker getto ("Z mińskiego getta"), w języku jidysz, wyszły w 1946 roku w nakładzie 10 000 egzemplarzy w moskiewskim wydawnictwie Der Emes (Prawda). Rok później przekład rosyjski, "Mstiteli getto" (Mściciele getta) ukazał się w 50 000 egzemplarzy. Przez kilkadziesiąt lat była to jedyna w Związku Radzieckim książka poświęcona żydowskiemu ruchowi oporu i żydowskiej partyzantce. W kwietniu 1962 roku historyk Wladlen Izmozik pisał do Ilii Erenburga, narzekając na brak literatury o Zagładzie: "Od iluż to lat nakład Mścicieli getta, książki o getcie w Mińsku jest wyczerpany?". Po niemal osiemdziesięciu latach ważna książka jest dostępna dla polskich czytelników. W ostatnich latach ukazały się również wydania: amerykańskie, francuskie i białoruskie.