Czytelnia POLIN: Karolina Panz "Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto"

Zapraszamy na rozmowę na temat książki pt. "Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto. Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu". Z jej autorką, Karoliną Panz, rozmawiać będzie Anna Bikont. Książka ukazała się nakładem Centrum Badań nad Zagładą Żydów.

Okładka książki Karoliny Panz, "Chciałabym opowiedzieć, jak zginęło miasto".

Postanowiłam, że odtworzę i opiszę historie tych, którym wtedy odebrano prawo do życia, a przez kolejne dziesięciolecia zapomniano o ich istnieniu. Pragnęłam, aby to, co niewyobrażalne, stało się wyrażalne – przez jak najkonkretniej i najszczegółowiej opisane losy ludzi, których pochłonęło. Chciałam w ten sposób napisać swoją księgę pamięci Żydów Nowego Targu lub raczej księgę mojej pamięci o nich.

Karolina Panz, Wstęp

Poniekąd "byłem przy tym" i wiele jeszcze pamiętam. Wartość naukowa pracy jest bezdyskusyjna, ale dla czytelników bodaj ważniejsze jest to, co zapowiada Pani we wstępie: wymiar ludzki (czy raczej nieludzki) relacjonowanych wypadków. Przywraca Pani pamięci tyle zdarzeń, taką galerię osób, tyle poplątanych ludzkich losów […]. Nie sądziłem, że wydobycie takiej masy świadectw jest w ogóle możliwe.

Józef Nyka "Szpis", List do autorki z 14 stycznia 2019 roku

Praca Karoliny Panz jest dziełem zaskakującym. Autorka analizuje każdy najdrobniejszy strzęp informacji o nowotarskich Żydach odnaleziony w jednym z wielu spenetrowanych archiwów. Niezwykle szczegółowo przedstawia obraz przedwojennej rzeczywistości, wojennego chaosu, narastającego terroru okupacyjnego i żydowskiej walki o przetrwanie. Z ogromną determinacją przypomina imiona, nazwiska, twarze oraz losy ofiar. Korzysta z rzadko przywoływanych źródeł i opisuje unikatowe wątki (m.in. getto-niegetto, żydowsko-góralska sieć przemytnicza czy Goralenvolk). To wyjątkowa, osobista Księga pamięci, która uzupełnia białe plamy historii. Uważam ją za wybitne osiągnięcie naukowe.

prof. dr hab. Barbara Engelking

Nie jest to akademicka praca "na stopień", lecz realizacja zadania duchowego. Karolina Panz, "badaczka tuziemka", z pasją naukową i społeczną odtworzyła unicestwienie społeczności żydowskiej w jednym małopolskim miasteczku. Przedstawia życie i zagładę Żydów z perspektywy ofiar – to podejście głęboko humanistyczne. Praca oparta jest na splecionych łańcuchach konkretnych relacji, sytuacji i dokumentów. Doskonale udokumentowana, zbudowana na bogactwie źródeł i oparta na krytycznej analizie, staje się świadectwem gnębienia, prób przetrwania i samopomocy.

prof. dr hab. Antoni Sułek

Czytaj o historii społeczności żydowskiej w Nowym Targu

Dr Karolina Panz – socjolożka, członkini Centrum Badań nad Zagładą Żydów, adiunktka w Instytucie Slawistyki PAN. Mieszka na Podhalu, od kilkunastu lat bada losy tamtejszych Żydów w czasie Zagłady i okresie powojennym oraz angażuje się w działania na rzecz przywracania pamięci o nich. Wielokrotnie nagradzana za działalność społeczną i odwagę w poruszaniu trudnych tematów historycznych. W 2020 roku jej dysertacja o Żydach Nowego Targu zdobyła I nagrodę w Konkursie im. Majera Bałabana na najlepszą pracę doktorską o Żydach i Izraelu oraz I nagrodę w Konkursie im. Inki Brodzkiej-Wald na najlepszą pracę doktorską z dziedziny humanistyki. Stypendystka Claims Conference Saul Kagan Fellowship in Advanced Shoah Studies (2024/2025). Obecnie kieruje projektem NCN "Oblicza przemytu na pograniczu polsko-słowackim w latach 1918–1949".

Anna Bikont – dziennikarka, reporterka, z wykształcenia psycholożka. Od pierwszego do ostatniego numeru w "Tygodniku Mazowsze", piśmie podziemnej Solidarności. W 1989 roku współtworzyła "Gazetę Wyborczą", z którą związana jest do dzisiaj. Autorka kilkunastu książek, w tym "My z Jedwabnego" (2004, m.in. Europejska Nagroda Książkowa i amerykańska National Jewish Book Award dla książki o tematyce Holocaustu), "Sendlerowa. W ukryciu" (2017, m.in. Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego), "Cena. W poszukiwaniu żydowskich dzieci po wojnie" (2022, nagroda Newsweeka, finalistka Nagrody im. Kapuścińskiego, finalistka Nagrody Nike). Wspólnie z Joanną Szczęsną napisała "Pamiątkowe Rupiecie, Biografia Wisławy Szymborskiej" oraz "Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu", za którą autorki uhonorowano Nagrodą Wielką Fundacji Kultury; wspólnie z Heleną Łuczywo – biografię Jacka Kuronia "Jacek", finalistkę nagrody historycznej "Polityki". W 2017 roku otrzymała doktorat honoris causa Uniwersytetu w Göteborgu. Jej ostatnia książka "Nie koniec nie początek. Powojenne losy polskich Żydów" ukazała się w 2025 roku w Wydawnictwie Czarne we współpracy z Muzeum POLIN.

Orlen - mecenas muzeum