Spotkanie

22.10.2018

Relacja audio: Ojzer Warszawski "Szmuglerzy" - Czytelnia POLIN

Szmuglerzy, Ojzer Warszawski, Czytelnia POLIN, Muzeum POLIN
Ilustracja z książki "Szmuglerzey" Ojzera Warszawskiego, Stowarzyszenie "Nad Bzurą” w Sochaczewie / Wydawnictwo UMCS w Lublinie

Zapraszamy na spotkanie poświęcone książce Szmuglerzy Ojzera Warszawskiego – pisarza wybitnego i niemal w Polsce nieznanego. Książka z ilustracjami Josefa Seidenbeutla w przekładzie z jidysz Moniki Adamczyk-Garbowskiej i Magdaleny Ruty ukazała się nakładem Stowarzyszenia "Nad Bzurą" w Sochaczewie i Wydawnictwa UMCS w Lublinie.


Wysłuchaj nagrania ze spotkania (22.10.2018):

 

W spotkaniu udział wezmą:

  • Marcin Prengowski, Stowarzyszenie "Nad Bzurą"
  • Monika Adamczyk-Garbowska, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
  • Magdalena Ruta, Uniwersytet Jagielloński
  • Renata Piątkowska, Muzeum POLIN
  • Paweł Fijałkowski – prowadzenie.

Ojzer Warszawski urodził się w 1898 r. w Sochaczewie. Był prozaikiem, malarzem i krytykiem sztuki. Przez pewien czas związany był z futurystyczno-ekspresjonistyczną grupą „Hałastra” (jid. Chaliastre) – działającą w Warszawie w latach 1920-1922 i skupiającą przedstawicieli żydowskiej awangardy literacko-artystycznej. Szmuglerzy to debiut zaledwie 22-letniego pisarza. Powieść ukazała się w listopadzie 1920 r. w Warszawie nakładem Wydawnictwa Wajsenberga pod tytułem Szmuglars i została bardzo dobrze przyjęta przez krytyków i czytelników. Przed drugą wojna światową miała cztery wydania. W 1923 r. Ojzer Warszawski wyjechał z Polski i rok później osiadł w Paryżu, gdzie zajmował się m.in. malarstwem i krytyką sztuki. Tam napisał także Mundur (Der mundur, 1924)) i Żniwa (Sznit-cajt, 1926), które spotkały się z mniej entuzjastycznym przyjęciem. W późniejszych latach publikował głównie eseje o sztuce, w tym na temat twórczości Marca Chagalla, z którym był zaprzyjaźniony. W czasie II wojny światowej ukrywał się na południu Francji, a następnie w Rzymie. Aresztowany przez włoskich faszystów, został deportowany do Auschwitz, gdzie zginął w 1944 r.

Akcja Szmuglerów toczy się w czasie ostatniego roku I wojny światowej w małym prowincjonalnym miasteczku wzorowanym na Sochaczewie, w Warszawie oraz na trasie między nimi, którą stale pokonują szmuglerzy. Powieść uznawana jest nie tylko za najlepsze dzieło Warszawskiego, ale i za najważniejszą pozycję żydowskiego naturalizmu. W znakomity, przemawiający do wyobraźni sposób, a jednocześnie z dystansem i ironią pisarz oddaje chaos wojny oraz jej wpływ na mentalność i morale przeciętnych ludzi w miasteczku leżącym z dala od linii frontu. Szanowani obywatele w pogoni za zarobkiem zaczynają przyjmować wzorce zachowań przedstawicieli półświatka, a przemoc i prostytucja są na porządku dziennym.

Pierwsze i drugie wydanie Szmuglerów ukazało się z dwunastoma ilustracjami Józefa Seidenbeutla (1894-1923) – utalentowanego grafika, starszego brata związanych m.in. z Kazimierzem nad Wisłą malarzy bliźniaków Efraima i Menasze Seidenbeutlów.

Zarówno Ojzer Warszawski jak i Józef Seidenbeutel są niemal nieznani w Polsce. Wydanie polskiej wersji powieści prawie sto lat od jej edycji w języku jidysz jest okazją do przywrócenia pamięci o tych dwóch niezwykle oryginalnych i nowatorskich artystach.

14.09.2018