Wobec trudnej prawdy: "Sąsiedzi" i przemiany polskiej debaty o Zagładzie w XX wieku

Panel dyskusyjny "Wobec trudnej prawdy: «Sąsiedzi» i przemiany polskiej debaty o Zagładzie w XX wieku" odbędzie się w ramach międzynarodowej konferencji "Przeciwdziałanie zniekształcaniu historii Holokaustu w erze cyfrowej". Debata w języku polskim z tłumaczeniem na język angielski.

Dwadzieścia pięć lat temu Jan Tomasz Gross opublikował swoją przełomową książkę "Sąsiedzi", która sprawiła, że masakra Żydów w Jedwabnem – dokonana przez część lokalnej społeczności – znalazła się w centrum uwagi opinii publicznej. Książka ta nieodwracalnie podważyła pogląd, że Polacy nie brali udziału w Holokauście. Od momentu jej wydania reakcje były różne – od defensywnego zaprzeczania po głęboką introspekcję i wstyd, ale także długotrwałą debatę publiczną, która odsłoniła głębokie podziały w polskiej pamięci zbiorowej. Książka "Sąsiedzi" rzeczywiście otworzyła coś znacznie większego niż chwilowy skandal, to był proces trwający dekadami i zasadniczo zmieniła dyskurs dotyczący Holokaustu w Polsce.

Dyskusja ukaże, jak dzieło Grossa wpłynęło na sposób debaty o wojennej przeszłości Polski przez ostatnie ćwierć wieku. Zbadamy zarówno narracje zniekształcające historię , jak i odważne wysiłki zmierzające do konfrontacji z niewygodną prawdą, śledząc ewolucję pamięci publicznej i odpowiedzialności historycznej.

Moderator: Prof. Piotr Forecki (UAM)
Panel:
- Dr Krzysztof Persak (POLIN)
- Dr Agnieszka Haska (IFiS PAN)
- Prof. Joanna Tokarska-Bakir (Instytut Slawistyki PAN)

Prof. UAM dr hab. Piotr Forecki – politolog, Zakład Kultury Politycznej, profesor UAM na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa. Prowadził wykłady w Pracowni Pytań Granicznych UAM, a także na Żydowskim Uniwersytecie Otwartym w Centrum Kultury Jidysz. W ramach programów stypendialnych wykładał w Izraelu, RFN, Francji oraz we Włoszech. W latach 2014-2016 członek interdyscyplinarnej Pracowni Badań nad Antysemityzmem powołanej w Żydowskim Instytucie Historycznym. Współpracował z Instytutem Polskim w Tel Awiwie, Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Autor trzech monografii oraz artykułów publikowanych na łamach różnych czasopism jak np. "Zagłada Żydów. Studia i Materiały", "Studia Litteraria et Historica", "Środkowoeuropejskie Studia Polityczne", "Przegląd Politologiczny", "Studia Kulturoznawcze", "Poznańskie Studia Polonistyczne", "Krytyka Polityczna", "OKO.press", "Więź".

Dr Agnieszka Haska – socjolożka, antropolożka kultury, adiunktka w Centrum Badań nad Zagładą Żydów w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Jej zainteresowania badawcze obejmują szerokie spektrum tematów – od dyskursu o kolaboracji podczas II wojny światowej, poprzez historie prób ratowania Żydów dzięki paszportom innych państw, aż do antropologicznego spojrzenia na różne formy pamięci i postpamięci oraz analiz współczesnego antysemityzmu. Autorka m.in. książek: Jestem Żydem, chcę wejść, Hotel Polski w Warszawie 1943 (2006) oraz Hańba! Opowieści o polskiej zdradzie (2018).

Prof. dr hab. Joanna Tokarska-Bakir – antropolożka kultury, religioznawczyni i literaturoznawczyni, zatrudniona w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół antropologii historycznej, etnografii Zagłady, antropologii przemocy oraz problematyki oskarżeń o mord rytualny (blood libel). Jest członkinią Komitetu Nauk o Kulturze PAN oraz Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, a także zasiada w Radzie Naukowej Instytutu Slawistyki PAN. W swojej pracy badawczej prof. Tokarska-Bakir podejmuje tematy trudne i często kontrowersyjne, analizując mechanizmy przemocy, pamięci zbiorowej oraz relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Jej publikacje, zarówno monografie, jak i artykuły naukowe, są szeroko komentowane i nagradzane. Wśród jej najważniejszych publikacji znajdują się: Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego (2018), Kocia muzyka. Chóralna historia pogromu krakowskiego (2024), Legendy o krwi: Antropologia przesądu (2008).

Dr Krzysztof Persak – historyk, pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN i Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, badacz najnowszych dziejów Polski, systemu komunistycznego, transitional justice, stosunków polsko-żydowskich i Zagłady. W latach 2000–2016 związany z Instytutem Pamięci Narodowej. Był stypendystą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, Woodrow Wilson International Center for Scholars w Waszyngtonie, Imre Kertész Kolleg Jena. Opublikował m.in. Odrodzenie harcerstwa w 1956 roku, Wokół Jedwabnego (z Pawłem Machcewiczem), Sprawa Henryka Hollanda. Redaktor licznych prac zbiorowych i edycji źródłowych. Laureat Nagrody Historycznej tygodnika "Polityka".