Rocznice i święta

31.10.2017

500-lecie początku reformacji

Galeria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacjiGaleria Paradisus Iudaeorum, gdzie poruszony został temat reformacji
Galeria Paradisus Iudeorum, gdzie poruszony został temat reformacji, fot. M. Starowieyska / Muzeum Historii Żydów Polskich

31 października 1517 roku Marcin Luter ogłosił w Wittenberdze 95 tez, w których  sprzeciwił się nadużyciom przy sprzedaży odpustów. Historycy uznają to wydarzenie za początek reformacji - wielkiego ruchu religijnego, a później też społecznego i politycznego, który zmienił oblicze Europy.


Luter dążył przede wszystkim do reformy Kościoła. Uważał, że chrześcijaństwo powinno opierać się na swoich źródłach czyli na Starym i Nowym Testamencie, dlatego przetłumaczył te księgi na niemiecki, a to zainicjowało kolejne tłumaczenia na języki narodowe. Znaczenie, jakie Luter nadawał Biblii, zbliżyło go do wyznawców judaizmu. W 1523 roku ukazała się jego praca Dass Jesus ein geborener Jude sei (Jezus z urodzenia był Żydem). Luter liczył na poparcie jego ruchu przez wyznawców judaizmu i masowe konwersje. Jego nadzieje nie ziściły się. Pod koniec życia głosił poglądy wręcz antyżydowskie. 

Większość zwolenników ruchu reformacyjnego wywodząca się z mieszczaństwa, z niechęcią odnosiła się do Żydów, stanowiących dużą konkurencję dla kupców i rzemieślników chrześcijańskich. Rozwój ruchu reformacyjnego, sformułowanie obowiązujących zasad i dogmatów miało jednak ważny wpływ na zmianę stosunku do wyznawców judaizmu.

Szczególną rolę odegrały poglądy na Eucharystię, to znaczy odrzucenie przeistoczenia a co za tym idzie kultu konsekrowanej hostii. Dlatego też protestanci wyśmiewali antyżydowskie oskarżenia o rzekome profanowanie hostii. W Polsce natomiast, posądzano niekiedy Żydów i protestantów – nazywanych heretykami, że wspólnie dokonują aktów zbezczeszczenia Najświętszego Sakramentu występując tym samym przeciwko Chrystusowi i Kościołowi katolickiemu. Cuda towarzyszące tym zdarzeniom miały potwierdzać katolicki dogmat o rzeczywistej obecności ciała i krwi Chrystusa w konsekrowanym komunikancie.

Wątek ten porusza między innymi prezentowana obecnie w Muzeum POLIN wystawa "Krew. Łączy i dzieli".

Temat reformacji pojawia się na wystawie stałej naszego muzeum, w Galerii Paradisus Iudaeorum (G3), gdzie ukazywana jest panująca w Polsce tolerancja religijna. Jej wyrazem było uchwalenie konfederacji warszawskiej z 1573, która deklarowała równość wyznań chrześcijańskich. Prześladowane grupy religijne z całej Europy, zwłaszcza przedstawiciele radykalnych odłamów protestantyzmu, przybywały do Rzeczypospolitej w poszukiwaniu "bezpiecznej przystani". Chociaż konfederacja warszawska nie położyła kresu konfliktom na tle religijnym, to jednak Rzeczpospolita była państwem o stosunkowo wyższym poziomie tolerancji niż wiele państw Europy Zachodniej, w których w XVI i na początku XVII wieku trwały krwawe wojny religijne. Na rewersie panelu prezentujemy postać Karaima Izaaka ben Abraham z Trok. W swoich pismach występował z pozycji obrońcy judaizmu przed chrześcijańskimi krytykami.

30.10.2017