"Neszama" znaczy "dusza" – i właśnie ona prowadzi widza przez niezwykły portret żydowskiego Amsterdamu sprzed II wojny światowej. Film Sandry Beerends zmontowany z archiwalnych taśm pokazuje życie tętniącej radością społeczności, która – nie wiedząc jeszcze, co nadchodzi – śmieje się, modli, pracuje, zakochuje. W listach bohaterki, Rushi, zapisane są zwykłe dni, które dziś brzmią jak pieśń o utraconym świecie.

Nostalgiczne spojrzenie na żydowski Amsterdam sprzed II wojny światowej. W mieście, nazywanym Jerozolimą Zachodu, od końca XVI wieku osiedlali się zamożni sefardyjscy uciekinierzy z Hiszpanii i Portugalii oraz aszkenazyjczycy ze wschodu Europy. W przededniu wojny społeczność liczyła ok. 80 tys. członków i pozostawała bardzo zróżnicowana – od bogatych właścicieli szlifierni diamentów, po dziewczęta trudzące się w szwalniach i wędrownych handlarzy skupujących szmaty. Sceny z ich codziennej pracy, chwil wypoczynku i religijnych ceremonii utrwalano na taśmie filmowej wraz z najważniejszymi momentami z życia Amsterdamu. 

Optymizm i rozbudowa po I Wojnie Światowej, kolejki bezrobotnych w czasach Wielkiego Kryzysu, niepokoje polityczne, a w końcu okupacja przez III Rzeszę – wszystko to składa się na film w całości zmontowany z oryginalnych materiałów z epoki. Jego oś narracyjną stanowią fikcyjne listy, w których żydowska dziewczyna Rusha relacjonuje mieszkającemu w koloniach bratu kolejne wydarzenia z historii miasta i rodziny. Korespondencja urywa się, gdy ostatni z listów informuje o nakazanym przez władze "przesiedleniu" na wschód.

"Neszama / Neshoma", reż. Sandra Beerends, Holandia 2024, 87 min, napisy: polskie i angielskie