Rocznice i święta

15.01.2019

100. rocznica śmierci Róży Luksemburg

Róża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich HoffmannRóża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich Hoffmann
Róża Luksemburg w czasie wiecu, źródło: bpk / Bayerische Staatsbibliothek / Archiv Heinrich Hoffmann

Wieczorem 15 stycznia 1919 roku, po stłumieniu tzw. powstania Spartakusa w Berlinie, członek nacjonalistycznej formacji paramilitarnej strzałem z pistoletu w skroń zamordował Różę Luksemburg - liderkę niemieckiej skrajnej lewicy.


Zwłoki kobiety wrzucił do jednego z berlińskich kanałów, Landwehrkanal. Krótko po niej zamordowano również drugiego przywódcę Komunistycznej Partii Niemiec (KPD), Karla Liebknechta, by w ten sposób zdusić niebezpieczeństwo rewolucji w powojennych Niemczech. Dopiero 31 maja 1919 roku robotnik śluzowy odnalazł ciało Róży Luksemburg. W jej pogrzebie uczestniczyły dziesiątki tysięcy ludzi.

Kim była kobieta, która wydawała się tak groźna dla porządku publicznego młodej niemieckiej republiki, że posunięto się aż do politycznego morderstwa? Róża Luksemburg urodziła się w Zamościu w 1871 roku jako najmłodsze z pięciorga dzieci zamożnego żydowskiego kupca. Kiedy miała trzy lata, rodzina przeprowadziła się do Warszawy, gdzie w roku 1887 ukończyła II Warszawskie Liceum Żeńskie. Już w swoich licealnych latach angażowała się w działalność ruchu robotniczego.

Jako bardzo utalentowana uczennica zaczęła studiować filozofię, ekonomię i prawo w Zurychu. Tam też obroniła doktorat z ekonomii pt. Rozwój przemysłu w Polsce, stając się drugą Polką, która zdobyła ten stopień. Do 1893 roku działała w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), chodź na łamach paryskiej gazety "Sprawa Robotnicza" razem z Julianem Marchlewskim i Adolfem Warskim krytykowała partyjne stanowisko w sprawach narodowych. W sierpniu 1883 roku, z powodu odrzucenia postulatu o niepodległości Polski, na wniosek Ignacego Daszyńskiego została wyrzucona z delegacji PPS na zjazd Międzynarodówki w Zurychu.

Przywrócenie niepodległego państwa polskiego uznawała za anachronizm, wierząc, że może się ono dokonać tylko w wyniku wojny, która kosztować będzie życie setki tysięcy ofiar. Róża Luksemburg twierdziła jednak, że niezależnie od tego Polacy mają prawo do nieskrępowanego rozwoju swojej kultury.

Po odejściu z PPS założyła partię Socjaldemokracja Królestwa Polskiego, która dążyła do wywołania międzynarodowej rewolucji robotniczej. Od 1898 roku mieszkała w Niemczech, gdzie działała w ramach Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). Do dziś jest tam szanowana jako wybitna myślicielka i duchowa matka demokratycznego socjalizmu. W latach 80. XX wieku opozycjoniści w NRD publicznie żądali wolności słowa i prasy powołując się na jej słowa: „Wolność tylko dla zwolenników rządu, tylko dla członków partii – choćby nawet byli nie wiadomo jak liczni – nie jest wolnością. Wolność jest zawsze wolnością dla myślących inaczej”.

Więcej o Róży Luksemburg dowiesz się na wystawie stałej naszego muzeum >>

11.01.2019