Rocznica wyzwolenia KL Warschau

Konzentrationslager Warschau (KL Warschau) został założony na terenie Warszawy latem 1943 roku, z rozkazu Heinricha Himmlera. Funkcjonował do 5 sierpnia 1944 roku, kiedy to został zdobyty przez żołnierzy batalionu Armii Krajowej "Zośka".

KL Warschau, tablica ostrzegawcza, Wiki Commons
Copyrights
Wielojęzyczna tablica ostrzegawcza przy ogrodzeniu obozu koncentracyjnego KL Warschau, fot. Leonard Sempoliński, opublikowane w "Warszawski pierścień śmierci 1939-1944" W. Bartoszewskiego

KL Warschau to jeden z najmniej znanych niemieckich obozów koncentracyjnych na ziemiach polskich. Prowadzone przez badaczy spory i dyskusje dotyczą tak podstawowych problemów, jak jego obszar i struktura zarządzania, istnienie w nim komory gazowej czy wreszcie liczba ofiar.

Ustalenia, bazujące na przygotowanej po wojnie dokumentacji śledczej wskazują, że obóz powstał na terenie ruin getta warszawskiego i zamykał się w granicach przedwojennych ulic: Gęsiej, Zamenhofa, Okopowej, Glinianej, Ostrowskiej i Wołyńskiej. Przy rozbudowie i tworzeniu obozowej infrastruktury pracowali żydowscy więźniowie. Ostatecznie KL Warschau stał się filią obozu koncentracyjnego na Majdanku. Pierwszym komendantem był ujęty i stracony po wojnie Wilhelm Goecke.

Na terenie poobozowym odnaleziono po wojnie puszki cyklonu B, co wskazuje, że mogła tam działać komora gazowa. Zwłoki zamordowanych więźniów palono w wybudowanym krematorium. Trafiały do niego także ciała warszawiaków zabitych w egzekucjach ulicznych oraz Żydów zamordowanych poza gettem. Niektóre relacje powojenne mówią o funkcjonowaniu w granicach obozu także ruchomej komory gazowej, w której ofiary uśmiercano spalinami silnikowymi.

Według szacunków historyków przez obóz przeszło ponad siedem tysięcy więźniów. W znakomitej większości byli to Żydzi z różnych państw Europy, w tym polscy, greccy i węgierscy. Przetrzymywano ich w nieludzkich warunkach, wykorzystując do prac na terenie miasta oraz grzebania ofiar masowych egzekucji odbywających się w przestrzeni wypalonego getta. Więźniowie ginęli na skutek zabójstw i znęcania się przez załogę obozu, umierali też w wyniku chorób, jakie występowały powszechnie z powodu niehigienicznych warunków i niemalże całkowitego braku opieki medycznej i leków.

KL Warschau został zdobyty 5 sierpnia 1944 roku przez żołnierzy batalionu Armii Krajowej "Zośka". Ocalono ponad 300 żydowskich więźniów.