Nominowani do Nagrody POLIN 2025: Andrzej Białek
Działacz społeczny z Kielc, od lat zaangażowany w upamiętnianie historii Żydów kieleckich, w tym ofiar pogromów z 1918 i 1946 roku. Od początku związany ze Stowarzyszeniem im. Jana Karskiego, założonym przez swojego brata Bogdana Białka, który przez wiele lat pełnił funkcję prezesa, a dziś jest prezesem honorowym.
Andrzej Białek, jako członek Zarządu oraz dyrektor Instytutu Kultury Spotkania i Dialogu (od 2015 roku przy ul. Planty 7/9), współtworzył tę ważną przestrzeń pamięci i dialogu w miejscu naznaczonym historią pogromu kieleckiego z 1946 roku. Instytut prowadzi stałą ekspozycję poświęconą ofiarom pogromu, a także organizuje wystawy, debaty, koncerty i spotkania autorskie, wykłady i warsztaty edukacyjne . Jest współorganizatorem corocznych obchodów rocznicy pogromu kieleckiego, upamiętniających ofiary i promujących refleksję nad historią.
Andrzej Białek od 20 lat upamiętnia męczeństwo Żydów kieleckich, organizując uroczystości przypominające zagładę Żydów kieleckiego getta oraz coroczne uczczenie pamięci dzieci żydowskich zamordowanych przez Niemców 25 maja 1943 roku – poprzez stawianie na zbiorowej mogile ceramicznych zabawek wykonanych przez kieleckich uczniów. W 2022 roku był inicjatorem i współorganizatorem Ukraińskiego Domu – świetlicy dla uchodźców z Ukrainy, która działała w pomieszczeniach Stowarzyszenia im. Jana Karskiego, przekształcając miejsce naznaczone tragiczna historią w przestrzeń solidarności i wsparcia.
Jego działalność obejmuje także opiekę nad cmentarzem żydowskim w Kielcach, gdzie regularnie organizuje prace porządkowe angażując różne grupy społeczne w ochronę dziedzictwa i pamięci. W czasie pandemii realizował cykl wykładów online dotyczących stosunków polsko-żydowskich, historii Żydów kieleckich oraz konferencji dla nauczycieli.
Jest inicjatorem, współtwórcą i realizatorem antydyskryminacyjnych warsztatów edukacyjnych dla młodzieży kieleckich szkół, opartych na Programie Rozumienia Ludzkiej Natury prof. Philipa Zimbardo oraz świadectwach i dokumentach dotyczących losów kieleckich Żydów przed wojną, podczas Zagłady i po wojnie.
Działania Andrzeja Białka, kontynuujące misję zapoczątkowaną przez Bogdana Białka, wykraczają poza uczczenie ofiar – budują dialog, zrozumienie i pamięć w lokalnej społeczności, czyniąc historię Żydów kieleckich żywą częścią przestrzeni publicznej i świadomości mieszkańców.
