Muzeum

Nie bądź obojętny

Relief na drugiej stronie pomnika Bohaterów Getta przedstawiający pochód cywilów.
fot. M. Jaźwiecki / Muzeum Historii Żydów Polskich

Wystawa czasowa "Wokół nas morze ognia", 11. edycja akcji Żonkile w sześciu miastach, warsztaty z Loesje, działania artystyczne w plenerze, spotkanie z Martínem Caparrósem, konferencje naukowe oraz liczne warsztaty edukacyjne to tylko część działań, które w 2023 roku organizujemy w ramach obchodów 80. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim.

19 kwietnia 2023 roku przypada 80. rocznica powstania w getcie warszawskim. W dniu wybuchu powstania, w święto Pesach, na terenie getta przebywało 50 tysięcy osób. Byli wśród nich 20-letni Mietek Pachter, 21-letnia Mira Piżyc i 11-letnia Helena Kuczer (Krystyna Budnicka). Nie należeli do bojowców – jak wielu innych mieszkańców oraz mieszkanek getta. Ich cichy opór był jednak tak samo ważny, jak ten z bronią w ręku. Co stało się z dziesiątkami tysięcy osób, które w trakcie powstania zeszły do podziemi i przez wiele dni pozostały nieuchwytne?

80. rocznica jest dla nas punktem wyjścia nie tylko do tego, by uczcić pamięć o osobach, które poniosły śmierć w getcie warszawskim, czy posłuchać opowieści ocalonych. Nasz program w 2023 roku pozwoli również przyjrzeć się krytycznie historii, a wreszcie – spojrzeć na współczesność i w przyszłość. Dokładnie tak, jak radził Marian Turski 27 stycznia 2020 roku. Przypomniał wówczas tak zwane XI przykazanie – przesłanie jego przyjaciela Romana Kenta: "Nie bądź obojętny".

Poprzez wystawę, szereg wydarzeń, działań i publikacji oraz zaangażowanie wielu osób ze świata sztuki czy nauki będziemy starać się wprowadzić XI przykazanie do naszej codzienności – symbolicznie i praktycznie. Zależy nam na tym, by być wiernymi jedenastemu przykazaniu:

"bo jeżeli nie, to się nawet nie obejrzymy, jak na nas, jak na naszych potomków, «jakieś Auschwitz» nagle spadnie z nieba".

Ramowy program obchodów:

Warsztaty kreatywnego pisania z Loesje

  • 4 i 18 lutego 2023 (soboty)

Zapraszamy na cykl warsztatów kreatywnego pisania Loesje ukierunkowanych na przesłanie Nie bądź obojętny. Najbardziej inspirujące hasła staną się plakatami podpisanymi imieniem Loesje i trafią do przestrzeni publicznej.

"O badaniach nad chorobą głodową w getcie warszawskim" – sesja popularnonaukowa

  • 15 marca 2023 (środa), godz. 12.00-20.00

Zapraszamy na sesję popularnonaukową upamiętniającą pracę lekarzy getta warszawskiego i podkreślającą znaczenie ich badań nad chorobą głodową. Jej dopełnieniem jest skierowany do szerokiej publiczności wykład znanego argentyńskiego dziennikarza Martína Caparrósa, autora głośnego książkowego reportażu "Głód".

"Wokół nas morze ognia. Losy żydowskich cywilów podczas powstania w getcie warszawskim" – wystawa czasowa

  • 18 kwietnia 2023-8 stycznia 2024

Wystawę otwieramy w przeddzień 80. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim. Po raz pierwszy opowiadamy o nieznanej stronie powstania, oddajemy głos cywilom, którzy ukrywali się w getcie. Pomimo rozpaczy, głodu, strachu, nieludzkich warunków walczyli o każdy kolejny "dzień, godzinę, minutę". Ich opór był tak samo ważny, jak ten z bronią w ręku.

Autorka koncepcji wystawy: prof. Barbara Engelking, kuratorka wystawy: Zuzanna Schnepf-Kołacz.

Akcja Żonkile 2023. Cywile

  • 19 kwietnia 2023

Po raz 11. zorganizujemy akcję społeczno-edukacyjną Żonkile pod hasłem "Łączy nas pamięć", której hasłem przewodnim tym razem będą cywile. Na ulicach Warszawy wolontariusze będą rozdawać papierowe żonkile – symbol wspólnej pamięci o powstaniu w getcie. W 2023 roku po raz pierwszy żonkile zostaną rozdane przez wolontariuszy również w pięciu miastach Polski: Łodzi, Krakowie, Wrocławiu, Białymstoku oraz Lublinie.

W ramach Akcji Żonkile oraz programu "Nie bądź obojętny. 80 rocznica powstania w getcie warszawskim" w dniach 16-22 kwietnia zaprezentujemy szeroki program towarzyszący. Opublikujemy go w pierwszej połowie marca 2023.

"Żydzi europejscy w obliczu nieuchronności Zagłady" – międzynarodowa konferencja naukowa

  • 23-25 kwietnia 2023

Celem konferencji jest rozpoznanie i opisanie doświadczenia życia Żydów w obliczu bliskiego i nieuchronnego zagrożenia Zagładą. Jak rozprzestrzeniały się informacje o masowych mordach? Jak Żydzi adaptowali się do warunków ekstremalnych? Jak wyglądało ich życie dzień po dniu w tych warunkach? Jakie były ich przeżycia i emocje oraz świadomość dalszego losu?

"There was no hope. Vereint in der Erinnerung" – koncert

Beethoveen Orchestra Bonn zaprosi na dwa wyjątkowe koncerty, by upamiętnić pamięć Żydów i Żydówek z getta warszawskiego utworami takich artystów, jak Władysław Szpilman, Mieczysław Wajnberg czy Josima Feldschuh.

Millennium Docs Against Gravity

  • 12-14 maja 2023 (piątek-niedziela)

Millennium Docs Against Gravity to największy festiwal filmów dokumentalnych w Polsce i jeden z największych na świecie. W 2023 roku jeden z bloków poświęcony będzie hasłu "Nie bądź obojętny/-a", zarówno w odniesieniu do tematów historycznych, jak i współczesnych.

Teatr Forum "Nie bądź obojętny" – spektakl dla młodzieży poprzedzony warsztatami

  • warsztaty: marzec-maj
  • spektakl: 15 maja 2023 (poniedziałek)

Teatr Forum to historie opowiadane przez młodych ludzi, nastolatków. W muzealno-teatralnej przestrzeni, którą stworzą, będą pracowali z tematami, które są dla nich ważne, z tym co ich boli, co chcieliby zmienić, co nie jest dla nich obojętne.

"Still Standing" – performance

  • 16 maja 2023 (wtorek)

"Still Standing" to działanie performatywne, w którym ciało traktowane jest jako nośnik pamięci i żywa rzeźba powstająca w relacji do miejsca. Działanie wchodzi w dialog z historyczną choreografią izraelskiej choreografki Noa Eshkol przygotowaną przez nią na obchody 10. rocznicy powstania w getcie warszawskim i zaprezentowaną w 1953 roku w kibucu Lohamei Hageta’ot (Bojowników Getta) w Izraelu. Działanie będzie przeprowadzone we współpracy z muranowianami i muranowiankami w nawiązaniu do daty zburzenia Wielkiej Synagogi na Tłomackiem.

Pamięć o Zagładzie Romów – kurs edukacyjny

  • czerwiec-sierpień 2023

Kurs edukacyjny wokół pamięci o Zagładzie Romów w oparciu o wystawę czasową "Wokół nas morze ognia". Kulminacja kursu to sierpień 2023 w związku z Międzynarodowym Dniem Pamięci o Zagładzie Romów.

Spacery choreograficzne

  • wrzesień-listopad 2023

Spacery choreograficzne to propozycja innego, osadzonego w doświadczeniu cielesnym poznawania wystawy. Umożliwia ono bądź to uaktywnienie odmiennych od zazwyczaj używanych na ekspozycjach zmysłów, bądź to skupianie się na wybranym aspekcie sensualnego doświadczania – wyostrzaniu określonego zmysłu. Spacery poprowadzi Weronika Pelczyńska.

Wokół pamięci o wojnie. Warsztaty polsko-ukraińskie. Konteksty historyczne i współczesne

  • październik-listopad 2023

Punktem wyjściowym do warsztatów jest pamięć. Pamięć życia w żydowskich gettach w czasie drugiej wojny światowej i współczesnego życia w ogarniętych wojną ukraińskich miastach. Będziemy się zastanawiać nad tymi dwiema perspektywami na podstawie indywidualnych losów Żydów/Żydówek i Ukraińców/Ukrainek. Warsztaty będą się odbywały częściowo w oparciu o wystawę czasową.

Formy oporu. Jaką wspólnotę pamięci budujemy? – konferencja edukacyjna

  • 27-29 października 2023 (piątek-niedziela)

Ruch oporu w okresie II wojny światowej obejmował różnorodne formy sprzeciwu wobec władz okupacyjnych, jednak najsilniej w zbiorowej pamięci odcisnęła się walka zbrojna. Opór ludności cywilnej wiązał się z ogromnym ryzykiem. Jak takie podejście do pojmowania oporu przekłada się na edukację, postrzeganie historii oraz kształtowanie współczesnych postaw patriotycznych? Wokół tych pytań będą toczyć się spotkania w ramach konferencji edukacyjnej Muzeum POLIN poświęconej pamięci o ludności cywilnej warszawskiego getta.

Warsaw Jewish Film Festival

  • 23-29 października 2023 (poniedziałek-niedziela)

Warsaw Jewish Film Festival jest przeglądem najnowszego kina międzynarodowego z konkursem fabuł i dokumentów poruszających szeroko rozumianą "tematykę żydowską". Festiwal to miejsce spotkań, gdzie silnie obecna jest teraźniejszość, która wyrasta z historii. W 2023 roku festiwal przyjmie hasło przewodnie "Nie bądź obojętny".

Chór POLIN

  • listopad-grudzień 2023

Projekt muzyczno-performatywny Chóru POLIN przygotowany w odniesieniu do treści wystawy czasowej. Chór POLIN to społeczny chór działający od 2014 roku przy Muzeum Historii Żydów Polskich. W każdym kolejnym projekcie chór stara się pójść o kilka kroków do przodu bądź o kilka kroków w bok w stosunku do wcześniejszych realizacji.

Nagroda POLIN

  • druga połowa listopada 2023

Celem konkursu Nagroda POLIN jest promocja postaw i działań zgodnych z misją muzeum. Laureatami nagrody są osoby lub organizacje, które swoimi działaniami chronią pamięć o historii polskich Żydów oraz przyczyniają się do kształtowania wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku. Nagroda jest przyznawana od 2015 roku. 2023 rok to szczególny czas na wyróżnienie tych, którzy nie są obojętni.

Całoroczne cykle wydarzeń

W 2023 roku w ramach programu towarzyszącego wystawie zaprosimy na wydarzenia, które odbywać się będą w ramach serii spotkań – zarówno na żywo w muzeum, jak i online.

Cykl rozmów: "Nie bądź obojętny"

  • marzec-grudzień 2023 

Myślą przewodnią cyklu rozmów będzie IX przykazanie "Nie bądź obojętny". W spotkaniach postaramy się przyjrzeć obojętności z rozmaitych perspektyw i zastanowić się, czym jest obojętność, a może też, czym nie jest. Jakie są źródła obojętności? Do czego obojętność prowadzi lub może prowadzić? Czy to jest jakiś moralny nakaz, obowiązek, cywilizacyjny stempel, wewnętrzny impuls, indywidualna potrzeba? Wszystkie rozmowy prowadzić będzie prof. Karolina Wigura.

Czytelnia POLIN

  • marzec-grudzień 2023

Spotkania literackie wokół nowych wydawnictw związanych z 80. rocznicą powstania w getcie warszawskim.

Rówieśnicy-Przewodnicy. Storytelling

  • warsztaty marzec-czerwiec 2023

W trakcie 10 spotkań nastolatkowie poznają historię oraz losy żydowskich rówieśników, takich jak Mary Berg, Dawid Sierakowiak czy młody poeta z getta łódzkiego Abram Cytryn. Następnie osoby uczestniczące będą uczyć się budowania opowieści oraz wspólnie z edukatorami na nowo będą odkrywać oraz interpretować teksty z kanonu lektur. Pod koniec projektu młodzież stworzy autorski spacer po wystawie czasowej.

Spacery po wystawie "Wokół nas morze ognia"

  • kwiecień-grudzień 2023, wybrane niedziele miesiąca, godz. 14.00
  • spacery prowadzone przez przewodników Muzeum POLIN

Oprowadzania autorskie po wystawie "Wokół nas morze ognia"

  • kwiecień-grudzień 2023, wybrane soboty miesiąca, godz. 12.00 

Cykl autorskich oprowadzań, podczas których uczestnicy będą mieli okazję poznać indywidualne podejście do wystawy "Wokół nas morze ognia" osób reprezentujących różne obszary: nauki, sztuki, edukacji, krytyki. Będą to spotkania przede wszystkim z twórczyniami i twórcami wystawy.

"Untold Stories, Unsung Heroes", "Nieopowiedziane historie, nieznani bohaterowie"

  • wrzesień-listopad 2023 

Trzy spotkania z potomkami bohaterów "Wokół nas morze ognia" – cywili, którzy przetrwali powstanie w getcie w jego murach i opisali je we wspomnieniach. Rozmowy poprowadzi prof. Barbara Kirshenblatt-Gimblett, główna kuratorka wystawy stałej Muzeum POLIN.

Spacery miejskie

  • maj-październik 2023

Cykl spacerów miejskich, których tematy nawiązywać będą do historii getta warszawskiego. Prześledzimy wspólnie, jak przebiegały granice getta i jakie pozostawiło ślady. Poznamy historie związane z ratowaniem dzieci, a także wydobędziemy muranowskie herstorie.

Kobiety w oporze przeciwko okupantowi niemieckiemu w getcie warszawskim

  • marzec-maj 2023, platforma online

Prelegentki, polskie naukowczynie, pisarki i aktywistki spojrzą na historię warszawskiego getta z perspektywy kobiet i gender. Uczestnicy wraz z wykładowczyniami zastanowią się wspólnie, dlaczego historia oporu w getcie dotąd pomijała udział kobiet i jakie znaczenie dla zrozumienia historii getta ma gender.

Warsztaty dla lokalnych liderów i edukatorów wokół wystawy "Wokół nas morze ognia"

  • maj-sierpień 2023

Program kursu powstał z myślą o edukatorach i edukatorkach oraz lokalnych liderach i liderkach działających w obszarze międzykulturowości i/lub dziedzictwa żydowskiego. Spotkanie to umożliwi pogłębienie ich wiedzy oraz rozwój umiejętności, a także sieciowanie.

Warsztaty edukacyjne dla szkół

Warsztaty realizowane będą w ramach naszej oferty edukacyjnej na rok szkolny 2023/2024 w formie stacjonarnej i online. Dzięki warsztatom młodzież będzie lepiej rozumiała procesy historyczne i uwrażliwi się na przejawy wykluczania ze społeczeństwa osób, które w jakiś sposób różnią się od większości. Zrozumie, że aby zmienić świat, nie możemy być obojętni.

Historia mówiona: nowe produkcje filmowe i publikacje

Od kwietnia zapraszamy na premiery filmowe oraz publikacje nowych tekstów na portalu Wirtualny Sztetl oraz Polscy Sprawiedliwi. Przybliżmy w nich portrety osobiste świadków getta warszawskiego, opublikujemy efekty kwerendy ikonografii z gett okupowanej Polsce. Powstanie także nowa seria artykułów o postawach Polaków wobec powstania w getcie warszawskim, w tym nowe historie dotyczące pomocy udzielonej przez m.in. Andrzeja i Czesława Miłoszów, Juliana Grobelnego, Marii Kann.